Co nowego z Windfall Elimination Provision

Co nowego z Windfall Elimination Provision

Pierwszego października tego roku odbyło się 93-te posiedzenie Komisji Łaczności z Polakami za Granicą. Dzięki niemu dowiadujemy się, na czym stanęła kwestia walki ze skutkami Windfall Elimination Provision.

W czym tkwi problem

Windfall Elimination Provision (WEP) to klauzula w Ustawie o Social Security, która powoduje stosowanie mniej korzystnej formuły naliczania świadczeń dla odbiorców dwóch emerytur, co skutkuje pomniejszeniem Social Security o połowę emerytury polskiej, a nawet więcej. Wprowadzona do Social Security Act przez nowelizację w roku 1983, dotyczy osób, które wypracowały emeryturę czy rentę Social Security, oraz drugą emeryturę czy rentę w innym systemie ubezpieczeń społecznych, takim jak ZUS czy KRUS. Ale nie tylko. WEP dotyka ponad 1.6 miliona Amerykanów: pracowników federalnych ubezpieczonych przez Civil Service Retirement System (CSRS), pracowników różnych administracji stanowych, powiatowych i municypalnych w  26 stanach – przede wszystkim nauczycieli, policjantów, strażaków. WEP nie dotyczy rent rodzinnych Social Security ani pension plans – emerytur wypłacanych przez zakłady pracy czy związki zawodowe, ani polskich emerytur proporcjonalnych.

Drogi do obejścia WEP?

Wyjęte z klauzule WEP są emerytury proporcjonalne, naliczone z uwzględnieniem łączonych okresów pracy w USA i w Polsce, co wydaje się być ścieżką do obejścia WEP. Ale nie jest. Po pierwsze, nie każdy emeryt jest uprawniony do emerytury proporcjonalnej, po drugie, emerytura proporcjonalna jest zawsze niższa od pełnej. Po trzecie, ZUS zawsze upiera się przy wypłaceniu większej (pełnej) emerytury, powołując się na przepisy i umowę emerytalną, a niezadowolonych klientów odsyła do sądu, od którego decyzji się odwołuje. W kwietniu tego roku zapadły dwa wyroki w sprawie WEP, o czym dalej.

Dla emerytów pozostaje tylko jedno wyjście, by uniknąć WEP: pracować w Stanach co najmniej 30 lat mając odpowiednio wysokie zarobki, co oczywiście jest niewykonalne dla wielu imigrantów, którzy przyjechali do USA w dojrzałym wieku. Już od 20 lat pracy z odpowiednio wysokimi zarobkami (“substantial earnings“) redukcja WEP ulega zmniejszeniu i znika przy 30 latach stażu.

Komisja Łączności z Polakami za Granicą pomaga

Kwestią WEP-u zajmuje się czynnie Komisja Łączności z Polakami za Granicą, a w niej aktywna wśród Polonii amerykańskiej posłanka Małgorzata Wypych. Na zebranie Komisji 1 października zaproszeni zostali: Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Minister Bartosz Marczuk, Dyrektor Departamentu Kooperacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Ministerstwa Robert Wójcik oraz  Dyrektor Departamentu Rent Zagranicznych ZUS Andrzej Szybkie.

Na zebraniu Komisji posłanka Wypych zapytała o WEP i o kwestię interpretacji definicji korzystniejszego świadczenia, a przedstawiciele MRPiPS i ZUS udzielili dokładnych odpowiedzi, na których bazuję ten tekst.

Ażeby przesłuchać nagranie posiedzenia tej komisji, należy pójść na witrynę Sejmu, http://www.sejm.gov.pl/, kliknąć na zakładkę “Dla Mediów” oraz “ITV Sejm”, po czym znaleźć “Komisja Łączności z Polakami za Granicą (LPG)” pod datą 1 października 2018 roku.

Dwa wyroki Sądu Najwyższego

12 kwietnia Sąd Najwyższy wydał wyrok (sygnatura akt II UK 53/17) w sprawie wniosku J.S przeciwko ZUS w sprawie skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego. Sąd oddalił skargę kasacyjną ZUS. W ośmiostronicowej decyzji Sąd jasno powiedział co to jest świadczenie korzystne. W swoim postępowaniu ZUS powinien wziąć pod uwagę przyszłe zdarzenia i ich konsekwencje nie tylko na podstawie ustawodawstwa krajowego, ale także konsekwencje po stronie amerykańskiej, po przyznaniu świadczenia pełnego. Krótko mówiąc, oddalając skargę kasacyjną ZUS, Sąd Najwyższy przychylił się do prawa wyboru świadczeń i wyrok jest zakończeniem sprawy.

Wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia (sygnatura akt II UK 53/17) w innym stanie osobowym jest inny. Sąd zdecydował, że zasada korzyści dotyczy tylko stanów fatycznych i procedur na podstawie polskiego prawa, więc nie powinna uwzględniać skutków WEP. W uzasadnieniu przypomniał również  20 artykuł polsko-amerykańskiej umowy emerytalnej, który dyktuje, że “wszelkie spory, dotyczące interpretacji lub stosowania Umowy, są rozstrzygane w drodze konsultacji „między władzami właściwymi” (art. 20 Umowy)”, oraz przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpatrzenia. Czyli ta sprawa ciągle się toczy.

ZUS odmawia proporcjonalnych emerytur

Na dzień dzisiejszy ZUS odmawia zainteresowanym prawa wyboru emerytury. Jeżeli jesteśmy uprawnieni do dwóch świadczeń (emerytury pełnej i emerytury proporcjonalnej), nie dostaniemy świadczenia niższego, które byłoby zwolnione od WEP i w sumie dla nas korzystniejsze. Na moje pisemne zapytanie w tej sprawie, we wrześniu tego roku Dyrektor Andrzej Szybkie odpowiedział co następuje:

W świetle umowy z USA oraz wszystkich umów o zabezpieczeniu społecznym zawartych przez Polskę z innymi państwami, świadczeniem „korzystniejszym” jest zawsze świadczenie w wyższej kwocie. Treść art. 9 ust. 3 polsko-amerykańskiej umowy wprowadza obligatoryjność wypłaty świadczenia korzystniejszego w znaczeniu wyższego kwotowo. Oznacza to, że brak możliwości przyznania i wypłaty przez ZUS świadczenia w wysokości proporcjonalnej, którego kwota jest niższa od kwoty świadczenia pełnego, nawet jeśli otrzymywanie świadczenia w niższej kwocie byłoby dla osoby zainteresowanej korzystniejsze z innych subiektywnych względów, np. ze względu na amerykańskie przepisy WEP lub zagraniczne przepisy podatkowe.”

Ministerstwo pyta SSA o opinię

Dyrektor Ministerstwa Rodziny, pracy i polityki społecznej Robert Wójcik poinformował Komisję Łączności z Polonią, że we wrześniu Ministerstwo, nadrzędna jednostka ZUS, wysłało pismo proszące o interpretację definicji korzystniejszego świadczenia. W piśmie tym Ministerstwo powołuje się na dwa orzeczenia sądu i opinie beneficjentów, którzy uważają te przepisy za krzywdzące.

Dyrektor podkreślił, że definicja korzystniejszej wysokości ma szerszy zakres, a ewentualne rozstrzygnięcia mogą wpływać na realizację innych umów, bowiem pojęcie korzystności występuje w umowach z innymi krajami, takimi, jak Australia, Turcja, Macedonia, Quebec, Kanada, Korea Południowa, Mołdawia, Turcja i Quebec.

ZUS współczuje Administracji Social Security

Przyznawanie proporcjonalnych świadczeń dałoby oszczędności dla ZUS i dla zainteresowanych, ale stratę dla Administracji Social Security w postaci zniesionej redukcji WEP dla Polaków. Ale zamiast dbać o nasz interes i spokojnie proporcjonalne świadczenia Polakom przyznawać, ZUS współczuje Administracji Social Security, uważając obciążanie strony amerykańskiej wyższym świadczeniem za “niedopuszczalne”. W liście, który otrzymałam od Andrzeja Szybkie, Dyrektora Departamentu Rent Zagranicznych, czytam:

“Niedopuszczalna jest interpretacja umowy z USA, która zwalniałaby ZUS z obowiązku wypłacania wyższego świadczenia pełnego i pozwalałaby przyznawać niższe świadczenie proporcjonalne kosztem obciążenia wyższym świadczeniem strony amerykańskiej. Powyższa interpretacja ww. umowy z USA została potwierdzona w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2018 r. (sygn. akt UK 62/17).”

Dyrektor Szybkie ignoruje fakt, że decyzja Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2018 r. to tylko zalecenie, a ostateczny jest tylko wyrok z 12 kwietnia, który przyznał emerytom prawo wyboru świadczeń.

Okazuje się, strona polska pyta Amerykanów o opinię. To tak, jak byśmy pytali lisa o zasady pilnowania naszego kurnika. Czekamy na odpowiedź, choć wiadomo, że Amerykanie zażądają interpretacji przepisów, która jest korzystna dla nich, a nie dla nas. Postrzegam tę sprawę w czarnym kolorze, ale będę Państwa informować o dalszym rozwoju sprawy.

Wniosek

Jak widać, ZUS nie działa na korzyść Polonii. Na zakończenie spotkania Komisji Łączności Polonii z Zagranicą posłanka Małgorzata Wypych powiedziała: “Powinniśmy pilnować interesów Polaków. Dlaczego Polskie państwo nie widzi, że WEP to kara? Zostawiamy Polonię bez opieki państwa, na co parlamentarzyści nie powinni pozwolić.” Nic ująć, nic dodać.

Elżbieta Baumgartner

Elżbieta Baumgartner jest autorką wielu książek-poradników m.in. WEP: Jak walczyć z redukcją Social Security dla Polaków, Emerytura reemigranta w Polsce, Ubezpieczenie społeczne Social Security