Czy mama w Polsce dostanie rentę Social Security?

Polsko-amerykańska umowa o świadczeniach emerytalnych uprawniła wiele osób w Polsce do pobierania rent rodzinnych Social Security, nawet osoby, które nigdy w Stanach nie były. Warto o tym wiedzieć i poinformować rodzinę w Polsce, żeby wzięła to, co jej się należy.

Excited grandmother listening music together with her granddaughPan Paweł napisał następujący list: „Pani Elżbieto! Moi rodzice są rozwiedzieni po ponad 30 latach małżeństwa. Mój ojciec jest w wieku 66-ciu lat i właśnie przeszedł na pełną emeryturę w USA. Ma on również niewielką emeryturę z ZUS w Polsce. Mama po rozwodzie ponownie wyszła za mąż, ale owdowiała, i pobiera w Polsce rentę z ZUS. Ona też ma „zielona kartę”, lecz na stale mieszka w Polsce. Mama chciałaby wystąpić w Polsce w ambasadzie USA o przyznanie amerykańskiej renty (jako rozwiedziony małżonek). Jedni ludzie mówią, że te świadczenia jej przysługują, ale inni mówią, że składali wnioski i dostali odmowę. Od czego to zależy?

Poza tym ojciec obawia się, że jeśli mama wystąpi o świadczenia Social Security z tytułu małżeństwa z nim, to on może stracić lub mieć uszczuploną emeryturę Social Security, albo emeryturę polską, a może obydwie. Rodzice ze sobą nie rozmawiają, tylko przeze mnie. Mama nie ma ojca numeru PESEL ani innych polskich danych. Ma jednak jego numer Social Security. Czy to wystarczy? Czy z pani doświadczenia obawy mojego ojca są uzasadnione? Bardzo proszę o poradę w tej sprawie.

Paweł”

Renta czy nie?

Mama pana Pawła jest uprawniona do renty Social Security z tytułu związku małżeńskiego, niezależnie od tego, gdzie mieszka. Rozbieżności w opiniach spowodowane są zmianą przepisów. Polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniach społecznych, która weszła w życie 1 marca 2009 roku, jest dobrą wiadomością dla rozwiedzionych małżonków w Polsce.

Mieszkający w Polsce członkowie rodziny amerykańskich pracowników (wdowy, wdowcy, współmałżonkowie, byli małżonkowie, dzieci) mogą być uprawnieni do pobierania świadczeń rodzinnych Social Security na takich samych zasadach, jak gdyby mieszkali w USA. Członkowie rodziny nie muszą być obywatelami amerykańskimi, posiadaczami zielonej karty, ani nie muszą mieć nawet numeru Social Security, ażeby pobierać w Polsce świadczenia rodzinne (family benefits), do których się kwalifikują. Zniesiony został również stary wymóg życia w związku małżeńskim przez 5 lat na ziemi amerykańskiej.

Mama jest rozwiedziona

Fakt, że mama jest rozwiedziona, nie pozbawia jej prawa do renty, pod warunkiem, że była w związku małżeńskim co najmniej 10 lat.

Ogólnie mówiąc, rozwiedziony małżonek amerykańskiego pracownika może otrzymać rentę tytułem małżeństwa, jeżeli pracownik jest uprawniony do emerytury Social Security albo renty inwalidzkiej, a własna emerytura małżonka byłaby mniejsza od świadczeń po pracowniku. Ponadto muszą być  spełnione są wszystkie poniższe warunki:

  • były małżonek pracownika (czyli w tym przypadku – mama pana Pawła) osiągnął wiek co najmniej 62 lat,
  • małżeństwo trwało co najmniej 10 lat,
  • były małżonek nie jest w związku małżeńskim,
  • pracownik ma co najmniej 62 lata lub pobiera rentę inwalidzką; jeżeli pracownik ukończył 62 lata, ale dalej pracuje, to były małżonek nabywa praw do świadczeń tytułem małżeństwa dopiero po dwóch latach po rozwodzie,

Byłe żony i mężowie mieszkający w Polsce mogą ubiegać się renty rodzinne po swoich byłych małżonkach, którzy wypracowali emerytury w Stanach.

Pamiętajmy, że zasady uprawnienia do renty małżeńskiej Social Security byłych małżonków różnią się nieco od zasad dla obecnych małżonków.

Mama owdowiała

Powiedzmy, że ojciec pana Pawła, czyli pracownik, który wysłużył emeryturę, zmarł. Czy mama w Polsce nadal byłaby uprawniona do renty po nim? Odpowiedź brzmi: tak. W takiej sytuacji przepisy amerykańskie różnią się od polskich, więc warto je poznać.

Wdowa albo wdowiec amerykańskiego pracownika może dostać pośmiertną rentę (survivor’s benefits) po ukończeniu 60-go roku życia albo w dowolnym wieku, jeżeli opiekuje się z dzieckiem pracownika poniżej 16. roku życia.

Sierocą rentę dostaną dzieci pracownika niepozostające w związku małżeńskim, które nie ukończyły 18 lat (lub mają najwyżej 19 lat, o ile uczęszczają do szkoły podstawowej lub średniej w pełnym wymiarze godzin). Renta należy się dzieciom niepełnosprawnym.

Gdy ex-małżonek zmarł po rozwodzie

Śmierć pracownika nie pozbawia byłego małżonka prawa do świadczeń. Jeżeli pracownik zmarł, a jego rozwiedziony małżonek był z nim w związku przynajmniej 10 lat, ma co najmniej 60 lat i nie wyszedł ponownie za mąż przed ukończeniem 60-tki, to dostanie wtedy od Social Security Administration rentę wdowią.

Uwaga: Jeżeli były małżonek (mama pana Pawła) wyszedł ponownie za mąż, to może kwalifikować się do renty po amerykańskim pracowniku (ojcu pana Pawła) po zakończeniu tego drugiego związku (śmierć, rozwód).

Więcej informacji można znaleźć w witrynie internetowej www.ssa.gov.

Ile renty mama dostanie

Przepisy dotyczące wysokości świadczeń dla byłych małżonków i obecnych małżonków są podobne. Były małżonek dostawać będzie tyle, co obecny małżonek: połowę świadczeń pracownika, pod warunkiem, że zacznie pobierać świadczenia w pełnym wieku emerytalnym, który wynosi teraz 66 lat. Jeżeli przejdzie na rentę wcześniej, jego świadczenia zostaną permanentnie pomniejszone nawet o 30% w wieku 62 lat.

Uwaga: W odróżnieniu od żony, była żona (albo mąż) nie może dostawać świadczeń z wyłącznie z powodu opieki nad nieletnim dzieckiem. Była żona nie musi czekać, aż jej ex zacznie pobierać emeryturę. Wystarczy, że osiągnie on wiek 62 lat.

Wysokość renty dla małżonka zależy od wysokości świadczeń pracownika. Trzeba jednak pamiętać, że renta otrzymywana w Polsce zostanie poważnie z następujących powodów.

  • Świadczenia Social Security wypłacane w Polsce nieobywatelom są dodatkowo pomniejszone o 25.5%. Powodem jest fakt, że osobom niebędącym rezydentami do celów podatkowych (nonresident alien for tax purposes) 85% świadczeń Social Security jest obłożone 30-procentowym podatkiem. Podatek ten jest przedmiotem międzynarodowych umów podatkowych, ale nowa umowa, wchodząca w życie w 2014 roku, go nie zniosła.
  • Polski bank potrąci 18% na poczet podatków dochodowych oraz kilka procent na Narodowy Fundusz Zdrowia. Od 2014 roku świadczenia Social Security nie będą w Polsce opodatkowane.

Pobieranie renty amerykańskiej przez mamę nie spowoduje pomniejszenia emerytury ojca czy renty jego drugiej żony. Ponadto nie zostanie pomniejszona jej renta czy emerytura polska.

Urząd Social Security niedoinformowany

Podobny problem miała pani Marta. Chcąc dowiedzieć się o uprawnieniach swojej rozwiedzionej mamy, zadzwoniła do pobliskiego biura Social Security. Poinformowano ją, że chociaż tata jest na emeryturze, mama w Polsce nie może pobierać renty, bo nie ma amerykańskiego obywatelstwa. To jest nieprawdą od daty wejścia w życie polsko-amerykańskiej umowy emerytalnej.

Dodać warto, że nawet gdyby tata przepracował mniej niż 40 kwartałów w Stanach, mógłby ubiegać się o łączoną emeryturę Social Security, której mama dostałaby połowę.

Jak widać, przepisy są dosyć skomplikowane. Regulacje prawne oraz sposób składania wniosków wyjaśniam dokładnie w książce pt. Emerytura polska i amerykańska (m.in. o łączeniu emerytur). Pomocna też może być książka pt. WEP: Jak walczyć z redukcją Social Security dla Polaków.

Elżbieta Baumgartner

Elżbieta Baumgartner jest autorką wielu książek o profilu finansowym i konsumenckim, m.in. „Ubezpieczenie społeczne Social Security” (o łączeniu emerytur), „Powrót do Polski”, „Amerykańskie emerytury” i „Emerytura reemigranta w Polsce”. Adres: 255 Park Lane, Douglaston, NY 11363, tel. 1-718-224-3492, www.PoradnikSukces.com.