Koronawirus: Zasiłek dla samozatrudnionych bez pracy i nie tylko

27 marca weszła w życie ustawa zwana Coronavirus Aid, Relief, and Economic Security, w skrócie CARES Act. Jest to tzw. pakiet stymulacyjny mający ożywić gospodarkę, która została zatrzymana przez pandemię koronawirusa. Ustawa przeznacza 2.3 biliona (trillion) dolarów na pomoc dużym i małym firmom, stanom i osobom indywidualnym. 260 miliardów dolarów ma być wydanych na rozszerzenie pomocy dla bezrobotnych, w tym osób, które poprzednio były pominięte.

Nowy program dla samozatrudnionych

Ustawa stworzyła nowy program zwany Pandemic Unemployment Assistance (PUA), który ma pomóc osobom nie objętym standardowym ubezpieczeniem od bezrobocia (unemployment insurance). Są to:

  • osoby samozatrudnione (self-employed),
  • niezależni kontraktorzy (independent contractors),
  • przedstawiciele wolnych zawodów (freelancers),
  • pracownicy poszukujący pracy w niepełnym wymiarze (part-time work),
  • osoby, które nie mają wystarczająco długiej historii pracy, by dostać standardowy zasiłek,
  • pracownicy, którzy wykorzystali już standardowy zasiłek.

Krótko mówiąc, PUA jest przede wszystkim dla osób pracujących na własny rachunek oraz dla pracowników z ekonomii gig, czyli sektora, w którym dominuje model kontraktowej pracy tymczasowej, takich jak kierowcy firmy Uber, Lyft, czy Door Dash. Skoro wielu Polaków pracuje na własną rękę, warto te przepisy poznać i z nich korzystać.

Osoby, które spełniają wymogi stanowe i  którym należy się normalny zasiłek dla bezrobotnych, nie podlegają pod Pandemic Unemployment Assistance.

Uwaga: W niektórych stanach pracownicy ekonomii gig już są ubezpieczeni na wypadek bezrobocia.

Kiedy zasiłek pandemiczny

Aby być uprawnionym do zasiłku PUA, musisz udowodnić, co następuje: (1) Jesteś częściowo lub całkowicie bezrobotny, albo (2) Nie jesteś w stanie pracować z któregoś za następujących powodów:

  • Zdiagnozowano u ciebie chorobę COVID-19, albo masz symptomy i ubiegasz się o diagnozę;
  • Wykryto COVID-19 u członka twojej rodziny.
  • Opiekujesz się kimś, u kogo zdiagnozowano COVID-19.
  • Opiekujesz się dzieckiem, którego szkoła została zamknięta z powodu pandemii.
  • Służba zdrowia przykazała ci odbyć kwarantannę.
  • Miałeś zacząć pracę, ale ona nie istnieje albo nie jesteś w stanie do niej dojechać z powodu pandemii COVID-19.
  • Stałeś się żywicielem rodziny, bo głowa rodziny zmarła na COVID-19.
  • Musiałeś zwolnić się z pracy bezpośrednio z powodu COVID-19.
  • Twój zakład pracy został zamknięty z powodu COVID-19.

Na przykład, nauczyciel muzyki stracił w marcu wszystkich swoich uczniów z powodu zakazu wychodzenia ludzi z domów. Nauczyciel spełnia warunki punktu pierwszego, bo stał się „częściowo, albo całkowicie bezrobotny” w czasie trwania pandemii. W podobnej sytuacji jest gosposia, której wystraszeni pracodawcy powiedzieli, by nie przychodziła tak długo, jak trwa zaraza.

Program PUA ma trwać od 27 stycznia do 31 grudnia 2020 roku, chyba że będzie przedłużony. Pracownicy i osoby samozatrudnione mogą dostać świadczenia retroaktywnie, w sumie do 39 tygodni wliczając pobrane normalne zasiłki dla bezrobotnych.

Więcej: https://www.law.cornell.edu/cfr/text/20/625.6

Stan Nowy Jork opracował broszurę w języku polskim: https://www.labor.ny.gov/ui/pdfs/pandemic-unemployment-assistance-polish.pdf.

Jak obliczane są pandemiczne zasiłki

Kalkulacja zasiłku PUA bazuje na regułach stosowanych do obliczania federalnych zasiłków Disaster Unemployment Assistance (DUA) – bezrobocia z powodu klęski żywiołowej, które zostały wprowadzone przez Staffort Act w 1988 roku.

Zasiłek PUA obliczany jest zgodnie z regułami stanowymi dotyczącymi ubezpieczenia od bezrobocia. Osoba samozatrudniona dostanie co najmniej połowę stanowego tygodniowego świadczenia, około 190 dol. na tydzień, a maksymalnie – normalny zasiłek stanowy. Do tego do 31 lipca dodawane będzie 600 dolarów zasiłku federalnego, nawet gdyby suma okazała się większa od poprzednich zarobków.

Przy okazji warto wspomnieć, że z powodu pandemii ubezpieczeniem zostali objęci pracownicy bez odpowiednio długiej historii zatrudnienia. Oni dostaną  ekwiwalent połowy średniego zasiłku w stanie.

Wymagana dokumentacja

Aby udokumentować wysokość swoich przychodów, samozatrudnieni zobowiązani są przedłożyć rozliczenia podatkowe za ostatnie dwa lata. (Do obliczenia wysokości zasiłku pracownika, Unemployment Office stosuje dokumenty płacowe otrzymane bezpośrednio od pracodawcy). Samozatrudnieni nie mogący wykazać się stosowną dokumentacją zasiłku dla bezrobotnych nie otrzymają.

Szczegóły oraz interpretacje przepisów zależą od wytycznych, jakie ma opracować departament pracy (US Labor Department), a na ich podstawie – stanowe wydziały ds. bezrobocia. Dokładne instrukcje powinny pojawić się wkrótce na ich witrynach.

Jak samozatrudniony składa wniosek

Wniosek o zasiłek dla bezrobotnych samozatrudnionych składa się w witrynie swojego stanowego departamentu pracy. Dla Nowojorczan jest to: https://labor.ny.gov, w stanie Illinois: https://www2.illinois.gov/ides. Zaczynasz zwykły proces ubiegania się o bezrobocie, po czym przechodzisz do „Pandemic Unemployment Assistance”. Bądź gotów poświadczyć, że prawdą jest któraś z okoliczności wyliczona powyżej w podrozdziale „Kiedy zasiłek pandemiczny” oraz przedłożyć odpowiednia dokumentację.

Nowojorski departament pracy oferuje broszurę w jeżyku polskim wyjaśniającą zasady przyznawania tradycyjnego zasiłku dla bezrobotnych: https://www.labor.ny.gov/formsdocs/ui/TC318.3p.pdf. W sieci szukaj „Zasiłek dla bezrobotnych. Podręcznik wnioskodawcy”. Stan Illinois natomiast oferuje broszurę pt. „Co każdy pracownik powinien wiedzieć na temat ubezpieczenia na wypadek bezrobocia”.

Skoro liczba bezrobotnych wzrosła wielokrotnie, przygotuj się na spowolnienie systemu komputerowego i duże trudności w dodzwonieniu się do urzędu. W takim przypadku zasiłek możesz dostać retroaktywnie.

Elżbieta Baumgartner