Polonia a spis powszechny w Polsce

Wielu czytelników chciałoby wiedzieć, czy spis narodowy w Polsce obejmuje również Polaków mieszkających za granicą. Jeżeli tak, to jak na odległość można w tym w spisie uczestniczyć? Jeżeli jesteś w Polsce zameldowany na stałe, masz w Polsce dom albo mieszkanie, albo jeżeli byłeś w Polsce 31 marca 2021 roku, to przeczytaj ten artykuł uważnie.

Kto podlega spisowi

Tradycyjnie raz na 10 lat Główny Urząd Statystyczny organizuje Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań. W 2021 r. jest on przeprowadzany od 1 kwietnia 2021 roku do 30 września. Udział w spisie jest obowiązkowy. Spisem objęte są następujące grupy osób:

  1. Obywatele Polski mieszkający w Polsce oraz cudzoziemcy mieszkający w Polsce na stałe lub przebywający czasowo, w dniu 31.03.2021 r. Nie jest przy tym istotne czy osoby te posiadają zameldowanie w Polsce. Ktoś w końcu marca mieszkał w Polsce, podlega spisowi.
  2. Obywatele Polski przebywający za granicą (bez względu na okres przebywania), którzy nie wymeldowali się z pobytu stałego w Polsce w związku z wyjazdem na stałe za granicę.

Czy polskie obywatelstwo zobowiązuje mnie do uczestnictwa w spisie?

To nie obywatelstwo stwarza obowiązek spisu, lecz fakt zamieszkania w Polsce. Mieszkamy w Polsce, to się spisujemy. Jeżeli nie mieszkamy, to spisać się trzeba tylko wtedy, gdy mamy w Polsce meldunek na stałe. Podajemy wtedy w kwestionariuszu osobowym, że mieszkamy za granicą.

Powtórzmy: Spisowi nie podlegają osoby, które dokonały wymeldowania z pobytu stałego w związku z wyjazdem za granicę na stałe.

Jak uczestniczyć w spisie na odległość

Czy mieszkamy w Chicago czy w Koszalinie, spisujemy się tak samo – zdalnie. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań w 2021 r. jest realizowany metodą samospisu internetowego (po raz pierwszy w historii) albo przez telefon.

Na sieci służy nam witryna https://spis.gov.pl. Znaleźć tam można nie tylko interaktywny formularz spisowy, ale również obszerne instrukcje, listę najczęściej zadawanych pytań oraz demo aplikacji.  Nie trzeba mieć profilu zaufania.

Przez telefon. Osoby wykluczone cyfrowo mogą skorzystać z opcji “spisz się przez telefon” na infolinii spisowej obsługiwanej przez pracowników statystyki publicznej od poniedziałku do piątku od 8:00 do 18:00 czasu polskiego pod numerem: 22 279-99-99. Jest to metoda bardziej uciążliwa, więc warto poprosić kogoś o pomoc i wypełnić formularz przez komputer.

W razie potrzeby rachmistrzowie mogą dzwonić do respondentów albo kontaktować się osobiście (ale nie w czasie pandemii). Więcej: https://spis.gov.pl/lista-pytan-w-nsp-2021/.

Kto wypełnia spisowy kwestionariusz?

Kwestionariusz spisowy możemy wypełnić sami, albo ktoś z rodziny zamieszkującej w miejscu naszego stałego zameldowania może nas dodać do swojego kwestionariusza.

Przykład. Jesteśmy zameldowani w rodzinnym domu w Polsce, gdzie mieszka nasza siostra z mężem i dwojgiem dzieci. Siostra wypełnia jeden kwestionariusz spisowy dla rodziny, a w nim pięć kwestionariuszy osobowych: po jednym dla każdej osoby w jej rodzinie, plus dla nas – przebywających za granicą (czytaj dalej „Pytania o osoby przebywające za granicą”).

Z drugiej strony, nasze zameldowanie może być czystą formalnością i osoby zamieszkujące pod tym adresem mogą nie mieć o nas bliższych danych. GUS wyjaśnia: „Gdy osoba spisująca się nie zna wszystkich danych dotyczących pozostałych osób mieszkających pod tym samym adresem, może wykazać wyłącznie siebie bez konieczności dopisywania pozostałych osób. Osoby, które mieszkają pod tym samym adresem, a nie zostały dopisane w formularzu – są zobowiązane do samodzielnego dokonania spisu”. Innymi słowy, siostra składa kwestionariusz dla swojej czteroosobowej rodziny, a my składamy oddzielnie dwój własny tylko dla siebie, zaznaczając, że mieszkamy za granicą.

Jakie dane zbiera GUS

GUS pyta mieszkańców Polski „ilu nas jest”, „kim jesteśmy”, „jak żyjemy” oraz o inne istotne kwestie związane z funkcjonowaniem społeczeństwa.

W roku 2021 GUS zbiera dużo informacji, takie jak: charakterystyka demograficzna ludności, aktywność ekonomiczna (praca, bezrobocie, zawód wykonywany, status zatrudnienia, pobierane świadczenia itp.), poziom wykształcenia, niepełnosprawność, migracje wewnętrzne i zagraniczne, charakterystyka etniczno-kulturowa (narodowość, język, wyznanie), gospodarstwo domowe i rodzina, stan i charakterystyka mieszkania albo domu.

Ankieta zawiera kilkadziesiąt pytań, a instrukcje i wyjaśnienia do spisowego kwestionariusza zajmują 59 stronic.

Pytania o osoby przebywające za granicą

Kilka rubryk dotyczy osób przebywających za granicą. Należy dopisać wszystkie osoby, które w dniu 31 marca 2021 r. były zameldowane pod danym adresem, ale tam nie mieszkały, bo przebywały za granicą (nazwisko, imię, płeć, rok urodzenia). Trzeba też wskazać kraj obecnego przebywania tej osoby (kraj, rok i miesiąc wyjazdu z Polski) oraz miejsce zamieszkania przed wyjazdem.

Jeżeli okres przebywania emigranta za granicą, wyliczony jako różnica pomiędzy datą spisu a datą wyjazdu, jest krótszy niż rok wówczas respondent wypełnia kwestionariusz emigranta krótkookresowego, jeżeli wynosi rok lub dłużej – kwestionariusz emigranta długookresowego.

Jak zostało wyjaśnione powyżej, osoba przebywająca za granicą ma opcję spisania się samodzielnie.

Opis mieszkania

Pierwsza osoba w rodzinie przygotowująca aplikację ma wypełnić sekcję poświęconą mieszkaniu czy domowi (kwestionariusz mieszkania). Jest ona dosyć obszerna, bo dopytuje o takie rzeczy, jak rodzaj pomieszczeń mieszkalnych, stan zamieszkania mieszkania/domu, forma jego własności, liczba osób, powierzchnia użytkowa, liczba izb w mieszkaniu/domu, wyposażenie w urządzenia techniczno-sanitarne, rodzaj stosowanego paliwa do ogrzewania, tytuł prawny zamieszkiwania mieszkania przez gospodarstwo domowe, rok wybudowania budynku.

Mieszkanie Polonusa w Polsce

Kwestionariusz mieszkania wypełnia tylko jedna osoba tam zamieszkująca. Jeżeli nie mieszkasz w swoim mieszkaniu, to nie wypełniasz tej części, wypełni ją najemca. Warto przypomnieć mu o tym obowiązku.

Co robić, jeżeli posiadasz mieszkanie w Polsce, w którym nikt na razie nie mieszka i nikt nie jest zameldowany? Czy należy spisywać pusty lokal? Nie, bo spisane mają być osoby pod danym adresem. Jeżeli masz puste mieszkanie na wynajem lub domek letniskowy, w którym nikt nie mieszkał 31 marca 2021 r., to takiego mieszkania nie spisujesz.

Warto wiedzieć, że na infolinii proszą, aby ich informować o takich budynkach/lokalach. GUS chce sobie zaznaczyć, że one stoją puste, aby rachmistrzowie potem nie szukali tam kontaktu.

Co grozi za nieuczestniczenie w spisie?

Za odmowę udziału w spisie przewidziana jest grzywna nawet do 5 tysięcy złotych. Natomiast za udzielanie nieprawdziwych odpowiedzi podlegamy karze grzywny – w wypadku mniejszej wagi, a nawet karze pozbawienia wolności do 2 lat. Reguluje to Ustawa o statystyce publicznej.

Jeżeli masz pytania, najprościej zadzwonić na infolinię: +48 22 279 99 99. Trzeba będzie trochę poczekać, ale spis potrwa sześć miesięcy, więc zdążymy zadać nasze pytania.

Czy pomoże wymeldowanie?

Być może zaniedbałeś wymeldowania się z domu rodziców i od wielu lat obiecujesz sobie to uregulować. Jeżeli mieszkasz w Stanach i wymeldujesz się z pobytu stałego w Polsce, to nie będziesz musiał brać udziału w przyszłym spisie powszechnym za 10 lat, ale w tym powinieneś uczestniczyć, bo on ma obrazować sytuację na dzień 31 marca 2021 roku.

Wymeldować możesz się na sieci, osobiście albo przez pełnomocnika w urzędzie gminy. Jeśli chcesz złożyć formularz przez Internet – potrzebujesz profilu zaufanego, certyfikatu kwalifikowanego albo e-dowodu (jeśli jesteś obywatelem polskim). Pozwalają one potwierdzić twoją tożsamość. Więcej informacji znajdziesz tu: https://www.gov.pl/web/gov/wymelduj-sie-z-pobytu-stalego.

Elżbieta Baumgartner