Minęło ponad pięć lat odkąd polsko-amerykańska umowa emerytalna dała pozostawionym w Polsce żonom i mężom szansę na rentę rodzinną Social Security. Ciągle jednak tysiące Polaków nie wie, że należą im się pieniądze z Ameryki.
Przykład z życia
Wiesław wyjechał do USA 20 lat temu, zostawiając w Polsce żonę Marię z dwojgiem dzieci. Przez pierwszych kilka lat pisywał, słał pieniądze, planował powrót albo ściągnięcie rodziny do Stanów. Niestety, ich związek nie przetrwał. Wiesław ożenił się po raz drugi, dostał zieloną kartę, a rozgoryczona Maria została sama z dziećmi i nigdy nie ułożyła sobie życia. Teraz dzieci się usamodzielniły, a ona jest już emerytką. Skoro zajmowała się przez lata tylko wychowaniem dzieci, ma minimalną emeryturę ZUS i ledwie wiąże koniec z końcem. Podupadłe zdrowie czyni jej sytuację jeszcze trudniejszą. Przed kilkoma laty Maria złożyła do Social Security wniosek o rentę rodzinną, ale jej odmówiono. Pani Maria nie wie, że od tej pory przepisy się zmieniły.
Umowa emerytalna
Polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym, która weszła w życie 1 marca 2009 roku, dała korzystne przywileje rozwiedzionym małżonkom w Polsce.
Mieszkający w Polsce członkowie rodziny amerykańskich pracowników (wdowy, wdowcy, małżonkowie, byli małżonkowie, dzieci) mogą być uprawnieni do pobierania świadczeń rodzinnych Social Security na takich samych zasadach, jak gdyby mieszkali w USA. Członkowie rodziny nie muszą być obywatelami amerykańskimi, posiadaczami zielonej karty, ani nie muszą mieć nawet numeru Social Security, ażeby pobierać w Polsce należne im świadczenia rodzinne. Zniesiony został również dla Polaków stary wymóg życia w związku małżeńskim przez 5 lat na ziemi amerykańskiej.
Umowa wniosła jeszcze jedną ważną zmianę. Jeżeli pracownik był zatrudniony w Stanach za krótko, by zostać w pełni ubezpieczonym (10 lat do celów emerytalnych, krócej do świadczeń pośmiertnych), to umowa pozwala na łączenie okresów jego pracy w Polsce i w USA. Więcej informacji znajduje się w książce pt. “Emerytura polska i amerykańska, ich łączenie i skutki Umowy o zabezpieczeniu społecznym”.
Kiedy ex-małżonek kwalifikuje się do renty
Rozwiedziony małżonek amerykańskiego pracownika może otrzymać rentę tytułem małżeństwa, jeżeli pracownik jest w pełni ubezpieczony, a własna emerytura Social Security małżonka byłaby mniejsza od świadczeń po pracowniku. (Małżonek mieszkający w Polsce zazwyczaj w Stanach nie pracował, nie ma swojej własnej emerytury SSA z tytułu własnej pracy, więc ten drugi warunek zawsze spełnia). Ponadto muszą zostać spełnione wszystkie poniższe warunki:
- małżonek osiągnął wiek co najmniej 62 lat,
- małżeństwo trwało co najmniej 10 lat,
- małżonek nie zawarł drugiego związku,
· pracownik ma co najmniej 62 lata lub pobiera rentę inwalidzką; jeżeli pracownik ukończył 62 lata, ale dalej pracuje, to małżonek nabywa praw do świadczeń tytułem małżeństwa dopiero po dwóch latach po rozwodzie,
Przepisy dotyczące wysokości świadczeń dla byłych małżonków i obecnych małżonków są podobne. Rozwiedziony małżonek dostanie tyle, co obecny małżonek: połowę świadczeń pracownika, pod warunkiem, że zacznie pobierać świadczenia w pełnym wieku emerytalnym, który wynosi teraz 66 lat. Jeżeli przejdzie na rentę wcześniej, jego świadczenia zostaną permanentnie pomniejszone do 30 procent.
Pracownik nie musi wyrazić zgody na pobieranie renty przez byłego małżonka, a renta ta nie pomniejszy emerytury pracownika ani jego rodziny. Pracownik nie musi nawet wiedzieć, że jego była żona (mąż) otrzymuje świadczenia.
Uwaga: W odróżnieniu od żony, rozwiedziona żona (albo mąż) nie może pobierać świadczeń wyłącznie z powodu opieki nad nieletnim dzieckiem. Z drugiej jednak strony, była żona nie musi czekać, aż jej “ex” zacznie pobierać emeryturę. Wystarczy, że pracownik osiągnie wiek 62 lat.
Renta wdowia
Po śmierci pracownika wdowa (wdowiec) uprawniona być może do renty pośmiertnej (wdowiej). Otrzyma ją, niezależnie od miejsca zamieszkania (Polska czy Stany), pod warunkiem, że ma co najmniej 60 lat i nie wyszła ponownie za mąż przed ukończeniem 60-ki. Jeżeli wdowa wyszła ponownie za mąż przed 60-tką, to może kwalifikować się do renty po amerykańskim pracowniku po zakończeniu tego związku (śmierć, rozwód).
Rozwiedziona żona (mąż) również może być uprawniona do świadczeń pośmiertnych. Warunkiem jest jednak, by związek małżeński z pracownikiem trwał przynajmniej 10 lat.
Nieletnim dzieciom zmarłego pracownika i matce nimi się opiekującej może należeć się renta rodzinna. Więcej informacji witrynie www.ssa.gov.
Ile wyniesie renta
Oto czynniki, które spowodują redukcję świadczeń Social Security wypłacanych w Polsce:
- Amerykański podatek dla nierezydentów (non-resident tax) w wysokości 25.5%; obłożone nim są świadczenia słane za granicę dla osób, które nie są amerykańskimi obywatelami;
- Windfall Elimination Provision (klauzula eliminująca nadmierne świadczenia) powoduje pomniejszenie emerytury Social Security odbiorcom emerytury ZUS albo KRUS. Redukcja ta wynosi maksymalnie połowę emerytury ZUS albo połowę emerytury SS.
- Polski podatek dochodowy wraz ze składką na Narodowy Fundusz Zdrowia (ok. dwudziestu procent). Osoby mające potrącane 25.5-procentowy podatek w Stanach mogą polski podatek zredukować dzięki polsko-amerykańskiej umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania.
- Redukcja za wczesne przejście na emeryturę: maksymalnie 30% w wieku 62 lat w porównaniu ze świadczeniami, które przysługiwałyby w pełnym wieku, czyli w 66 roku życia.
Więcej wyjaśniam w książce pt. Emerytura reemigranta w Polsce.
Wniosek
Byłe żony i mężowie mieszkający w Polsce (lub w USA) mogą ubiegać się renty rodzinne albo pośmiertne po swoich byłych małżonkach, którzy pracowali w Stanach. Renty mogą przysługiwać nieletnim dzieciom i obecnym małżonkom, bez względu na to, czy mieszkają w Polsce czy w USA.
Renty i emerytury przyznaje Urząd Social Security. Osoby mieszkające w Polsce mogą złożyć wniosek o świadczenia za pośrednictwem Wydziału Świadczeń Federalnych przy konsulacie USA w Polsce w Warszawie albo w Krakowie. Rozpatrywanie sprawy zajmuje kilka miesięcy.
Powodem, dla którego pani Maria nie otrzymała renty w przeszłości był fakt, że wtedy nie była do niej uprawniona. Skoro przepisy zmieniły się od 1 marca 2009 roku, pani Maria powinna złożyć wniosek powtórnie.
Elżbieta Baumgartner